Өндөр технологийн аж үйлдвэрийг Монголдоо хөгжүүлэх талаар ярилцана

“Өдрийн сонин”-д өгсөн ярилцлага

Гадны улс оронд сурч ажил­лаж байгаа тод­руул­бал  техно­логийн  болон  бизнесийн сал­барт ажил­лаж байгаа монгол­чууд ирэх сард Швейд улсад цуг­ларч Монгол Ул­сын­хаа хөг­жилд технологийн аж үйлд­вэ­рийг хөгжүүлэхэд хэрхэн хувь нэмрээ оруулах та­лаар  ярил­цах гэж байна. Найм дахь жилдээ болж буй уг уулзалтын үр дүнд улс орны хөгжилд нэмэр боло­хуйц олон шинэ санаа, бү­тээл төрдөг юм байна. Уг уулзалтыг  хамтран зо­хион байгуулж буй Үндэс­ний хөгжил  шинэтгэлийн хорооны Инновацийн бод­ло­гын хэрэгжүүлэх хэлт­сийн дарга Б.Ганбаттай ярилц­лаа. Түүнч­лэн тус  газраас нано тех­ноло­гийн аргаар гаргаж авсан бү­тээг­дэхүүнийг танил­цуу­ла­­хаар бэлтгэж байна.   

Швейдэд болох мон­гол­­чуу­дын уулзалт нь га­даадад ажиллаж амьдарч буй залуусаа эх оронд нь авч­рах гэсэн нэг бодлого байх. Ялангуяа техно­логийн  бо­лон бизнесийн салбарт ажил­­лаж байгаа залуус Монголдоо ирэх болов уу?

Британийн Монголчуудын санаачилан уламжлал болгон хийдэг “Монгол орны хөгжилд” чуулга уулзалтын 8 дугаар нь Швейд улсад зохион бай­гуулагдана.   Фо­ру­мыг зохион байгуулахад бид хамтран ажиллаж байна. Өнөө жи­лийн форум “Монгол Улсад өндөр технологийн аж үйлд­вэ­рийг хөг­жүүлэх”, “Европын стандартыг нэвтрүүлэх  бо­ломж” гэсэн сэдвээр ирэх тавдугаар сарын  5-нд болно. Энэ хурлын үеэр гадаадад сурч ажиллаж бай­гаа техно­логийн  болон  бизне­сийн салбарт ажиллаж байгаа мон­­­гол­чууд цуглараад Мон­гол Улсынхаа хөгжилд техно­логийн аж үйлдвэрийг хөгжүү­лэхэд яаж хувь нэмрээ оруу­лах вэ гэдэг асуудлаар  хоёр өдөр ярилцах юм. Ялангуяа өндөр технологийн салбар гэгдэж байгаа мэдээллийн технологи, электроник, био­тех­нологи, нано технологи гэсэн салба­руу­даас хүмүүс илтгэл тавихаар  одоо­­гийн байдлаар 10 гаруй  орноос 100 гаруй залуус ирэхээр бүртгүүл­чихээд бай­на. Энэ бол чухал арга хэм­жээ болно. Монгол Улс хөг­жих, тэр дундаа  мэдлэгт суурилж хөгжих гэдэг асууд­лыг бид зөвхөн Монгол­доо яриад шийдчихдэг юм биш. Тэрхүү  технологи мэдлэг нь байгаа гадаад орнуудын тех­нологиудыг  тэнд нь байгаа мэдлэгтэй за­луу­чууд­тай хам­тарч хэрэгжүүлэх хэ­рэгтэй. Өнөөдрийн байдлаар га­даадад 100-120 мянган мон­гол­чууд байна гэж үздэг. Тэг­вэл 2.7 сая хүнтэй  монгол­чуудаас  100 мянган хүн нь  гадаадад байна гэдэг бол  их тоо.  Манай Засгийн газраас  боловс­руулж батлуулсан “Зө­гийн үүр” хөтөлбөрийн  су­дал­гаанаас  хара­хад гадаа­дад байгаа мон­голчууд дунд өндөр мэдлэг, боловс­ролтой улс их байгаа. Ялан­гуяа док­тор, магистрт  сурал­цаад тэндээ  үлдчихсэн ажиллаж байгаа залуус их байна. Энэ хү­мүү­сийн­хээ мэдлэг чадва­рыг улсын­хаа хөгжилд зайлш­­­гүй ашиглах хэрэг­тэй. Манай улсад аж үйлд­вэр­жилт, дэд бү­тэцтэй холбоотой томоохон бүтээн байгуулал­тын төслүүд яриг­даад, хэ­рэгжээд эхэллээ. Гэтэл энд  сайн менежерүүд,  инжене­рүүдээс эх­лээд боловсон хүчин дутагдаад эхэлж байна. Гадаадад ажиллаж байгаа залуус маань ажиллах орчин хийгээд тэр талын бизнес эрхлэхэд ямар дэмжлэг тус­ламж байна вэ гэж асуудаг. Үүнийг  бүр­дүүлчихвэл хү­рээд л ирнэ.

Европын стандартыг Мон­голд нэвтрүүлэх бо­лолцоо тэ­гээд хэр ойрхон  байна?

– Европын стандарт гэдэг бол ер нь олон улсын стан­дарт.  Али­ваа хөгжил гэдэг бол стандартаа сайж­руула­хыг л хэлдэг. Боловс­ролын байна уу, техник техноло­гийнх байна уу, үйлчилгээний бай­на уу ялгаагүй. Европын өндөр түвшний стандартыг Монгол Улс­даа хэрхэн яаж нэвтрүүлэх, ямар арга зам байна, юунаас нь эхлэх, хэн­тэй хамтрах гэдэг асуудлыг бид энэ форумын үеэр ярил­цах  юм. Бидний сонгож авсан хоёр асуудал хоёулаа өнөө­дөр Монгол Улсад хэрэгтэй. Уул уурхай эрдсээс гадна монголчууд мэдлэгтээ суу­рилаад хөгжих, гадаадын мэдлэгийг авч ашиглах гэсэн чухал асуудлыг тойрч ярина. Яриад зогсохгүй энэ үеэр Швейдийн өндөр техноло­гиудтай биечлэн танилцах юм.

Мэдлэг  чадвартай хү­мүү­сээ татан авчрах, тэд­ний тус­ламж­тайгаар улс орноо хөгжүүлэх нь яалт ч үгүй инновацитай холбоо­той асуудал. Инновацийн тухай хууль батлагдахаар яригдаж байгаа. Энэ хууль батлагдсанаар хэнд ямар ашиг тустай вэ?  

-УИХ-ын хаврын чуул­ганаар Инновацийн тухай хуулийг батлах гэж байгаа. Намрын чуулганы үеэр чуул­ган завсарлахаас өмнө байн­гын хороодоор ороод бүх хэлэл­цүүлгүүд хийгдчихсэн. Одоо ерөн­хийдөө хуулийг эцэслэн батлах үе шат үлд­сэн. Инновацийн хуулийн боловсруулах ажлыг манайх БСШУЯ-тай хамтран хийсэн.  Хоёр жил гаруй хугацаанд үргэлжилж буй энэхүү  ажлын хэсгийн дэд даргаар нь би  ажилласан.

Бид өнөөдөр техноло­гийн аж үйлдвэр гэж  их ярих боллоо. Түү­хий эдээ боловс­руулдаг байя, гадаад дотоо­дод байгаа хүмүү­сийнхээ мэдлэгийг ашиглая, эр­дэмт­дээ ашиглая, Шинжлэх ухаа­ныг үйлдвэртэй холбоё, ялан­гуяа технологи, инженерийн чиглэл, байгалийн ухааны сургуулиудаа хөгжүүлье. Тех­нологийн компаниу­дыг ол­ноор бий болгож улсынхаа өрсөлдөх чадварыг дээш­лүүлье, гадаадын зах зээлд бүтээгдэхүүнээ гаргая гэж  олон жилийн турш ярьж бай­гаа. Тэгвэл энэ хууль батлагд­са­наар дээрх бүх ажлыг хэ­рэг­жүүлэ­хэд чухал ач хол­богдолтой. Энэ хуулинд  үн­дэсний техно­логиудын  их сургууль, эрдэм шинжил­гээ­ний хүрээлэнгүүдээс гарч байгаа техно­логиудыг ашиг­ла­хаас гадна гадны техно­логиудыг оруулж ирж ашиг­лах, оюуны өм­чийг эдийн засгийн эргэлтэд оруу­лах, технологийн компаниудад санхүүгийн дэмжлэг үзүүлэх, дэд бүтцээр дэмжих олон багц асууд­лыг тусгасан бай­гаа. Энэ хууль бол бүхэлдээ бизнесийн чиглэлийн хууль гэж ойлгож болно. Өөрөөр хэлбэл шинжлэх ухааны аж­лын үр дүнд бий болсон  тех­но­логи шинэ бүтээл, бүтээг­дэхүүнийг бөөнөөр нь үйлд­вэрлээд зах зээлд гаргахад дэмжлэг үзүүлэх тухай хууль шүү дээ.

Өөрөөр хэлбэл нийгэмд хү­лээлт үүсчихээд байгаа гэсэн үг үү?

-Эрдэмтэд, их, дээд сур­гуулиу­дын багш нар,  салбар салбарын инженер, зохион бүтээгчид ийм  хууль гараад ирээсэй  гэж хүсч байгаа. Уг хууль батлагдсанаар хөдөө аж ахуй, эрчим хүч, хүнс, эрүүл мэндийн гээд бүхий л  сал­барт технологийн компа­ниуд ол­ноор үүсч бий болно. Тэднийг дэвжин дээшлэхэд бололцоо нөх­цөл бий болно гэж үзэж байна. Үндэсний хөгжил шинэтгэлийн хороо нь Улсын хөгжлийн урт дунд хугацааны бодлого стра­те­гийг гаргаж байх ёстой газар. Үүнээс гадна технологи инно­вацийг хөг­жүү­лэх бодлого стратегийг үндэс­ний хэм­жээнд нэгтгэж уялдуулж бо­ловс­руулж байх үүргийг би­дэнд өгснөөр манай  инно­вацийн газар байгуулагдсан. Бид өнгөрсөн хуга­цаанд  ин­но­вацийн хуулийг гаргах, өндөр технологийн төрийн бод­лого батлуулах, Засгийн газрын хөтөл­бөр батлуулах ажлыг хий­сэн. Иннова­цийн ажил гэдэг бол мэдлэгийг бий болгохоос авахуу­лаад түү­ний оюуны өмчийг батал­гаажуулах дамжуулах, хэ­рэглэгч­дэд хүргэх, бүтээгдэ­хүүн үйлдвэр­лэх, аж үйлд­вэр, санхүүжүүлэх, дэд бүтцийг хийх олон салбарууд орж байж хийдэг бизнес. Түүнээс эрдэмтэн хүн дангаараа  хийх­­гүй,  бизнес­мэн хүн ч ганцаараа  хийх­гүй. Энэ та­лын бизнест арил­жааны бан­кууд ч  хэр баргийн зээл ол­гохгүй. Яагаад гэхээр иннова­цийн төсөл гэдэг нь ихэвч­лэн оюуны өмч патент л  байгаа. Энэ бүхэнд  тус хууль  чухал ач хол­богдолтой  гэж бодож байна.

Ирэх долоо хоногоос нано технологиор гаргаж авсан бү­тээгдэхүүний та­нил­цуулга бол­но гэж бай­сан. Энэ талаараа мэдээ­лэл өгөөч?

– Ирэх долоо хоногт бид Мон­гол Улсад нэвтрүүлэхэд бэлэн болсон нано техно­логийн бүтээг­дэхүүнийг олон нийтэд танил­цуулна. Энэ бүтээгдэхүүнүүдийн су­дал­гааны зарим нь Монголд,  зарим нь гадаадад хийгдсэн. Өөрөөр хэлбэл  зарим нь гаднаас техно­логи дамжуу­лах замаар оруулж ирээд Монголд угсарч хийх гэж бай­гаа нано технологиуд байгаа. Монгол Улсад өндөр техно­логийн аж үйлдвэрийг хөг­жүүлэх төрийн бодлогыг 2010 онд УИХ-аас  ба­талсан бай­гаа. Энэ хөтөлбөрийн хү­рээнд тэргүүн ээлжинд био тех­но­логийн болон  мэ­дээл­лийн технологийн салбараа  хөгжүү­лэхээр зорьж байгаа. Малын эм вакцин, хүнсний шинэ бүтээг­дэхүүн, уураг гээд биотехнологийн  чиглэлээр манай үндэсний компа­ниуд нэлээд сайн ажиллаж бай­гаа. Жишээ нь, “Монос” компани эмийн зах зээлийн нэлээд хувийг хангаж байгаа бол ардын уламж­лалт эм талдаа “Монхимо” компа­ни, Мэдээл­лийн технологийн салбарт “Могул”, “Монел” зэрэг элект­роникийн бүтээг­дэхүүнийг угсардаг компаниуд шинэ дэв­шилттэй бүтээгдэхүүн гар­гаж бай­гаа. Тэднийг дэмжих хэрэгтэй. Зөвхөн уул уурхайн компаниуд эдийн засагт да­вамгайлах бус технологийн компаниуд  гарч ирэх юм бол Монгол Улс хөгжинө.

Advertisement

Сэтгэгдэл байхгүй байна.

Сэтгэгдэл бичих


CAPTCHA Image
Play CAPTCHA Audio
Reload Image

XII чуулган – Зохион байгуулагч байгууллагууд

Монгол Улсын
Гадаад Хэргийн Яам
Монгол улсаас Бүгд найрамдах Франц улсад суугаа ЭСЯ
Монгол улсаас Их Британи Умарт Ирландийн нэгдсэн Вант Улс дахь ЭСЯ

Британийн Монголчуудын Холбоо

Цахим Өртөө
Холбоо


Galaries Lafayette French department store company

Хилийн чанад дахь Монголчуудын Зөвлөл

Будда продакшн

XII чуулган – Ивээн тэтгэгч болон дэмжигч байгууллагууд



cim-logo-en
Bundesministerium für wirtschaftliche Zusammenarbeit und Entwicklung


cim-logo-en
Centre for International Migration and Development


Монголын медиа корпарацийн Eagle.mn сайт
Швед Улс дахь Монголчуудын Үндэсний Холбоо





Creative Curating
cim-logo-en
Хөх Монгол Хэвлэлийн газар
rat-logo-en
ХБНГУ
ТББ-уудын Зөвлөл